„Cud nad Wisłą”  15 sierpnia 1920

I.PRZED ROKIEM 1920

Oddział powidzki z Kompanii Powidzkiej Powstania Wielkopolskiego 1918/1919, walczący w zwycięskim powstaniu  pod wodzą Józefa Bilskiego został przydzielony  w kwietniu 1919 roku do 4. Pułku Strzelców Wielkopolskich, a na jesieni , po zjednoczeniu Armii Wielkopolskiej z resztą wojska polskiego, 4. Pułk  otrzymał nazwę 58. Pułku Piechoty Wielkopolskiej króla Bolesława Chrobrego, a 1. Dywizja otrzymała nr 14 jako 14. Wielkopolska Dywizja Piechoty; pod tymi nazwami dywizja i pułk walczyły w wojnie polsko-bolszewickiej roku 1920.

Z kompanii powidzkiej w wojnie z bolszewikami 1920 roku  polegli: Sylwester Szeszycki, Jan Filipczak Stanisław Wlekliński, Kazimierz Kasprzyk, Leon Krenz, Walenty Pietrzak, Józef Radecki.

W roku 2018, w setną rocznicę walk Kompanii Powidzkiej 1918/1919  postawiono w pobliżu Góry Zamkowej ,w przestrzeni  szkoły powidzkiej replikę obelisku z 29 grudnia 1921 roku upamiętniającego powstańców Kompanii Powidzkiej i poległych Powidzan w wojnie roku 1920.

Powyżej tekst zamieszczony na replice obelisku z 2018 roku.

Ci, którzy oddali życie oraz żyjący powstańcy Kompanii Powidzkiej, którzy nadal walczyli w szeregach polskiej armii, uczestniczyli w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku.

1. ROK 1920

Po formalnym odzyskaniu niepodległości, w dniu 24 lipca 1920 roku ustąpił w Polsce pozaparlamentarny rząd Władysława Grabskiego; powołano nowy z premierem Wincentym Witosem, tj. rząd szerokiej koalicji, zwany potocznie „rządem obrony narodowej’. Naczelne dowództwo było krytykowane przez endecję, której siły koncentrowały się w Wielkopolsce. Jej przywódcy domagali się ewakuacji rządu do Poznania, dokąd wyjechała już większość akredytowanych w Warszawie przedstawicielstw dyplomatycznych.

Jednocześnie  trwała wojna z siłami radzieckimi. Już w maju 1920 rząd radziecki przeprowadził szeroko zakrojoną mobilizację sił do wojny obronnej ( po triumfie armii polskiej  Józefa Piłsudskiego na wschodzie) z „pańską Polską”[…]Głównodowodzący frontu północnego po stronie radzieckiej Michaił Tuchaczewski głosił:” Na zachodzie rozstrzygają się losy powszechnej rewolucji, po trupie Polski wiedzie droga do światowego pożaru”.

Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, w obliczu zagrożenia Warszawy, położył nacisk na organizację jej obrony, którą dowodził generał Józef Haller (1873-1960). Postanowił także wykorzystać powstałą lukę między frontem północnym a południowym, gdzie działała armia Budionnego zamierzająca zdobyć Lwów, i uderzył niespodziewanie znad Wieprza  na lewe skrzydło i tyły armii Tuchaczewskiego, grożąc jej okrążeniem. Obie operacje, przeprowadzone 15 i 16 sierpnia, udały się.

Frontalny atak oddziałów radzieckich na wschodnie przedmieścia Warszawy załamał się w dniach 14-15 sierpnia 1920 roku . Natomiast na odcinku pomiędzy Warszawą a granicą  Prus Wschodnich 5. Armia gen. Władysława Sikorskiego nadal toczyła bardzo ciężkie walki nad Wkrą z oddziałami radzieckimi zmierzającymi do oskrzydlenia stolicy i odcięcia jej od portu w Gdańsku. Polskie armie frontu północnego, pod wodzą gen. Józefa Hallera,  wykonały swoje zadanie , utrzymując główną linię obrony na przedmieściu Warszawy i linii Wisły do 16 sierpnia. W dniu tym znad rzeki Wieprz ruszyła ofensywa polska na tyły skoncentrowanych pod Warszawą armii radzieckich. Stosunkowo słaba Grupa Mozyrska została rozbita, część wojsk radzieckich  została odcięta i 26 sierpnia przekroczyła granicę Prus Wschodnich, a reszta odstąpiła na wschód[…]

Rozpoczęta 20 września polska ofensywa nad Niemnem przypieczętowała ogólne zwycięstwo w wojnie 1920 roku. Zwycięstwo w wojnie 1920 roku uratowało niepodległość Polski oraz obroniło Europę przed wojenną pożogą i zagrożeniem dla cywilizacji. Bitwa warszawska ( 15 sierpnia 1920) uznana została za jedną z najbardziej decydujących o biegu historii bitew świata. Przeciwnicy Piłsudskiego stwierdzili, że  jego  zwycięstwo było „cudem nad Wisłą”.

Obie strony były wyczerpane wojną i znużone. Podjęte w sierpniu rokowania w Mińsku przeniesiono na grunt neutralny do Rygi i 12 października podpisano w Rydze preliminarny traktat pokoju i umowę o rozejmie pomiędzy Polską a Socjalistycznymi Republikami Radzieckimi – Rosyjską i Ukraińską. Ostatecznie 18 marca 1921 roku traktat w Rydze został podpisany, mimo wielokrotnego torpedowania obrad pokojowych przez piłsudczyków, którzy nie chcieli dopuścić do podpisania układu pokojowego. Traktat wszedł w życie 30 kwietnia 1921 roku.

(Oprac. HG). Źródła: Halina Ganińska: Powstańcy wielkopolscy ziemi powidzkiej: Powidzanom na 100. rocznicę; Powidz – Poznań 2017; Dzieje Polski; pod red. Jerzego Topolskiego, Warszawa 1976; Włodzimierz Borodziej, Maciej Górny: Nasza wojna,  t.II: Narody 1917-1923;Warszawa 2018; Jerzy Topolski: Historia Polski; Poznań 2015.

źródło obrazu wyróżniającego: Glinka Agency/ Forum Film Poland